Xora yeno zanayene Serê Kanî yew cayo kan o. Wextê xo de medenîyet raver kewta.Tewr vêşî zî kulturê Til Xelefî yeno zanayene. A roje ra nata Serê Kanî timî merdimîye weyî kerda. Xora nameyêko xo yo bîn zî Waşokanî yo. Yanî bi kurdkî yo. Bi hênîyanê xo yê 366 tenî namdar o, la çi heyf nê serranê peyênan de her ke şîyo hênîyî bîyê zuwa. Nika tena cayê înan dîyar o. Çimeyî winî normal nîyê; hîra, xorîn û awa ci vêşî ya. Serê Kanî de kurdî, erebî, ermenî, asurî û çerkezî ciwîyayêne. Nika êyê ke mendê erebî û kurdî yê. Tay bo zî ermenî estê. Nê cayê bibereketî de dêreyî estî. Verî çimeyî zaf bîyê û awe zî nêzdî bîya. Goreyê vatenanê Ismet Lale verî awe çar metre binê erdî ra vejîyayêne, la nika 120 metre ra heta 180 metre de awe vejîyena. Nê da-pancas serran de xoza senîn vuryayo êdî şima texmîn bikerê.

Ez şina kotî pers kena vana gelo nê cayan de dimilî çin ê? Baş o ke ez pers kena û badê persî rastê çîyanê balkêşan yena. Eke mi pers nêkerdêne mi nêzanayêne Hezoya Êlihe de dewê dimilîya estê. Eke mi pers nêkerdêne mi nêzanayêne hetê Mûsilî de yew dewa dimilîya esta ci rê vanê Gundê Dimilîya. Efrîne de zî yew dewa bi nameyê Dimilîya esta. Eke mi pers nêkerdêne mi do nêzanayêne Serê Kanîye de dimilî estê. Baş o, baş o ke ez perse pers kena.

Serê Kanîye de ez Şîya xal Ismet Bayram Lale het. Ey û birayê ci qala ameyîşê xo kerdî. Badê ci xal Ismetî ez berda Serê Kanîye mîyan de çarnaya. Ez berda di çewliganê xo mîyan û çewligî mojnayî mi. Ez do tîya de qala nê dimilîyê Serê Kanî bikera. Qandê ke mi înan ra heşna ez do hîkayeya înan binusa.

Dimilîyê Serê Kanîye eslê xo de Sêwregi ra yê. Ê dewa Qamîşok ra yê. Eşîreta înan Qelendera ya. Seba ke dewe mîyan de dedzayî danê yewbînî ro û merdimî yenê kiştene beşek eşîrete dewe ra bar kena. Tewr peyêne de êyê dedzayê xo kiştê ê dewe ra vejîyenê. Di sebebî estê ke dewe ra vejîyenê: Yewin hetê xal Ismetî benê mehkum. Oyo dîyin seba ke nêrê kiştene û nekişê mecbur manenê dewe ra bivejîyê.

Birayê Xal Ismetî Paşa, ke o wext 15 serrî yo, wina qala ê rojan keno û vano: “Vero ke ma dewe ra bivejîyê pîyê mi şi dedkênaya mi mi rê arde. O wext zewaj çik o mi nêzanayêne la pîyê mi hema wina dedkênaya mi arde û vat wa ma het de bo. Keye wina şewe radano û wazenê bêrê Rojawanê Kurdîstanî. Ê şewe radanê û yenê dewan de manenê. Roje nêleqenê. Wina yenê heta verê sînorî. Verê sînorî de ê kesî rê nêvanê ma mehkum ê. Vanê ma wazenê şirê binxet û xo rê bigurê. Wina serpîlê dewêk beno hetkar. Serpîl leşkerê tirkan a pêameyîş virazeno. Serê her kesêk diravî yenê dayene û binê kontrolê leşkeran de keye vêreno yeno Serê Kanî. Bi nê hawayî serra 1953 de Sêwregi ra dimilî yenê û Serê Kanî de ca benê.

Serê Kanî de hetêke ra otorîteyê dewlete heto bîn ra otorîteyê axayî esto. Şaro feqîr zî nanê xo gêreno. Dimilîyê ke êdî Serê Kanî de manenê werdî-werdî hetê ekonomî ra xo kenê bihêz. Heta serranê 90an zî fek urf û edetanê xo ra nêverdanê. Çi heyf ewro de hem urf û edet yenê vîrkerdene hem zî ziwan çin beno. Çunke ciwanî kênayanê kurmancan a zewejîyenê û qeçekê ke maya xo ra benê kurmancî musenê û dimilkî çin bena. 

Xalo Ismet Serê Kanî de verê 40 serrî bazirganiya sînorî keno. Badê ci erd herîneno û dest bi citkarî keno. Xalo Ismet şexsîyeteko rêze ra nîyo. Goreyo ke o vano verî geyr ercan bîyo. O zî menganê zimistanî de şino teberê welatî gêrayo. Xeylê rey şîyo Rûsya de mendo, heta Sîbîrya zî şîyo. Şaristanan ra gêrayo. Şîyo Misir û uca zî dîyo.

Verî Newroze bi neqra û zirna ameya pîrozkerdene. Veyveyan de heta hewt rojî ge-ge bi di neqra û zirneyan veyve ameyo kerdene. Roje de hîrê rey şewra, dihîr û şan de werd ameyo pewtene û ameyo werdene. Nika nê urf û edetî nêmendê. Fina verî meymandarî estbîye û şaristananê bînan ra meymanî ameyêne silayî kerdêne. Beran ameyê serebirnayene û bi meymanan a şayî ameyêne kerdene. Nika kes nêwetano rew-rew meyman silayî bikero. Verê bereket estbîyo la nika wina nîyo. Xal Ismet vano verî bollixî estbî, nika feqîrî bîya vêşî.

Wexto ke mi rewşa sîyasî pers kerde, xalo bi keyf û bi coş qala Necmeddîn Buyukkaya kerd. Ey a zaf girweyayo û hetkarîya ci kerda. Goreyê xalo, Necmeddîn Buyukkaya kurdan mîyan de rêza çarine de yo. Yewin Mele Mistefa Barzanî, dîyin Mam Celal Talebanî, hîrêyin Newşîrwan Mistefa û çarin zî Necmedîn Buyukkaya yo. O vano heqê Necmedînî nêameyo dayene û ey ser o kitabî nêameyê nuştene.

Necmedîn Buyukkaya wexto ke yeno Serê Kanî pers keno vano tîya de dimilî estê yan ney? Bi nê hawayî yeno xal Ismetî het û yewbînî şinasnenê. O vano Necmedîn şibi Yasar Arafatî het û ey a pêdîyayîş viraşto. Necmedîn çekan û çinayan gêno û beno Yekîtîya Nîştîmanê Kurdistanî (YNK) rê. Xalo vano kes nêzano la ez zana Necmedînî senî xizmetê Kurdîstanî kerdo. Vano Necmedîn Buyukkaya Sêwregi ra eşîreta Qirwar ra yo.

Wexto ke Tirkaya de 12 Êlûle 1980 de derbe beno gelek şoreşgerî sînor ra ravêrenê şinê la nînan ra kes peyser nêageyreno û heme verê xo danê Ewropa.

Xal Ismet bi xususanê xo ya temamen dimilî yo. Rew hêrs beno. Hetta rest anceno. Vano ez kesî ra nêtersena. Camêrdîya ke kurdan mîyan de esta merdim şexsê xal Ismetî de vîneno. Wexto ke qiseyan mîyan ra vatêne tew, bewn-bewn-bewn, peynîya cumle de vatêne pîyê mi, zaf keyfê mi ameyêne. Hişê kurdkî çi weş o qet mepersê! Merdim wina tam gêno, zerrî ra beno bextewar.

Tarîx deû ewro zî sebebanê sîyasî, şerî û komelî ratimî koçberî bîye. Qandê cû kurdîzî mirdîya xo bîyê koçber ûvila bîyê. Verê Mûsilî û Şingalî de eşîretê dimilîestbîyê, la ewro tena Vakurê Kurdîstanîde mendê. Her ke wext ravêreno dimilî benê kêmî. Sere deziwanê xo kenê vindî. Badê ci heme çiyê xo.

Oyo mi Şingal û Kobanî de dîyo no yo ke gelek çekuyê orîjînalî yê dimilkî ziwanê şingalijan û yê kobanîyijan de estê. Beno ke xeylî eşîretê ke nika xo kurmanc zanenê verî dimilî bîyê. Dimilkîya ma ya tarîxî û zengîne her ke şino bena çin. Çare dîyayîşê perwerdeyê ziwan û bikarardişê ziwanî îdare, sîyaset, ekonomî ûêb de yo. Naye rê zî îmkan çin o. Ma rê tekane rayîr mendo, a zî na ya ganî ma yê dimilî metodanê taybetan bivînê û ziwanê xo ya qisey bikerê û domananê xo bi dimilkî ya pîl bikerê. Eke wina mebo heyf beno. Hiş, urf û edet, kultur bi kilmî xezîneyêk tarîxî beno vindî.

Ganî merdimna rewşe ver bidejo û têkoşîn bikero.

Xal Ismet

Cewab verde

Please enter your comment!
Please enter your name here