Bivîrardişê Problemê Nêwendişî yê Şarê Ma

Fîraz Serberz

Dinyaya ewroyêne de resayîşê bi zanayîşî bi şuxulnayîşê înternetî hîna biyo asan. La no kulturo ke tenya perçe-perçe ro zanayîş gêreno nizdbiyayîşêko menfaetperest o, populîst o. Ma vacê ke a game de çi hesabê ci biyero seva ê waneno yan zî cigeyrayîş keno. Google de derheqê a babete de çend çekuyan nûseno û tiknayîşê ci ra dima çend maqaleyî vecênê vernî. Dima ra ê zanayîşî gêno û vano mi karê xo hal kerd, mi rê bes o. Eke merdim zanayîşê bi nê qaydeyî sey zanayîşêko egoîst (zanayîşêko xovîn) name bikero do xelet nêbo. Zanayîşêko bi nê qaydeyî mezgê merdimî nêkeno rincan, keno tilar (tembel). La hetêna ra wendişê kitaban wina nêyo. Kitaban de tewrê dinyaya nûştoxî biyayîş esto. Raşt o, bi rayîrê wendişê kitaban zanabiyayîş hendeyê maqaleyanê ke înternetî ser o yê asan nêyo, la wendişê kitaban karêko menfaetperest nêyo, xovîn nêyo. Wendişê kitaban karêko cematkî yo, loma sebir wazeno û kede wazena. Na yewe ra rayberîyê ke zordest ê heta înan dest ra biyero nêwazenê ke şarê înan kitaban biwanê. Bi zanabiyayîş û bi qestî yan hemverê nêwendişî de bêveng manenê yan zî teşwîq nêkenê. Heta tarîx de zafê hukumdaranê zordaran bi fermanan kitabxaneyî veyşnayê. Împarator Theodociusê yewinî ra bigîrê heta Cengiz Xanî û ey ra zî bigîrê heta Hîtlerî fermanê arêdayîşê kitaban û dima ra zî veyşnayîşê înan dayê. Çunke ê rayberê zordarî wendişî ra tersayê. Wendişê kitabî xo dir zanabiyayîş ano û zanabiyayîş zî perskerdişê persan ano. Zordestî nêwazenê ke şar înan ra persan bikero.

Yew faktoro ke ewro wendişê kitaban û nê dir eleqedar zî çapkerdişê kitaban kerdo kemî seke ma sere de zî ardibi ziwan ke înternet o. La no nêno na mana ke faktoro tekane înternet o. Vayîya kitaban zî sey yewna faktor eşkeno biyero dîyene. Labelê çîyo ke tewr zaf beno sebebê taybiyayîşê wendişî teşwîq nêkerdişê şarî yo. Kesê ke şarî ray ra benê û vanê ma temsîlkar ê ganî na raştî bizanê ke nêwendişê şarî ra tewr sere de ê bi xo mesuldar ê. Mesela sîyasetkarê Kurdan, çar perçeyan de, çende şarê Kurdî teşwîqê wendişî kenê? Na perse ganî bi samîmîyet biyero cewabkerdene. Tirêm ê zî biyê sey zordaranê ke welatê ma ser o kolonyalîzm ferz kenê? Çunke zordarê ke rayberîya Tirkîye, Îran, Surîye û Iraqî kenê nêwazenê ke Kurdî biwanê, tarîx û ziwanê xo bimûsê. Sîyasetkarê ke wayîrê îdîaya temsîlkarîya şarî yê û şarê xo biisrar teşwîqê wendişî nêkenê bizanê ke înan de xîlaf esto, raştîyan şarî ra nimnenê û biyê sey kolonyalîstan. Sîyasetkaro ke şarê xo dir raşt o û durust o eke nisbetê wendişê şarê ci xeylî kemî yo ganî verê heme çîyî şarê xo teşwîqê wendiş, cigeyrayîş û zanayîşî bikero. Eke nîyetê ci rind mebo a game do halo nêwende yê şarê xo ra memnûn bo û bi nê rayîrî hewna zaf serran înan xo dima kaş bikero.

Rayberîyê ke nêwendiş ra nerehet ê ge-ge bi qestî vihaya (fîyet) kitaban kenê berz ke şaro feqîr nêeşko biherîno. Ge-gane zî kitaban kenê yasax. Mesela Tirkîye de heta ewro bi seyan kitabê ke derheqê tarîx û ziwanê Kurdan de biyî ameyî qedexekerdene. Çunke ê kitaban de îdeolojîya fermî ke hêzê xo kolonyalîzmî ra girewtêne ameyêne krîtîkkerdene, pûçkerdene. Tewr peynî de çend kitabê ke derheqê tarîxê Kurdistanî de biyî reyna ameyî yasaxkerdene. Seke ma ard ziwan antîpatîya zordaran ya nêwendişî yena famkerdene, çunke ê xêrcê kitabanê xo nêwazenê kitabê bînî biyerê wendene. Labelê problemê Kurdan yê kemîya nisbetê wendişî de mesuldarî tenya zordar ê, kolonyalîst ê? Ma nêeşkenê na perse ra vacê “e”. Çunke hendeyê ê kolonyalîstan nêbo zî tewr tay qasê înan sîyasetkarê Kurdan zî nê problemî de perçeyêk ê. Eke şima bala xo bidê xusûsen nê pancyes-vîst serranê peyênan de sîyasetkarê ma acizîya xo qey nê problemî nêanê ziwan. Seke ê zî nêwendişê ma ra kêfweş biyê. Merdim heta xo krîtîk mekero nêeşkeno xo aver bero. Heta merdim nêweşîyêk tespît mekero nêeşkeno ci rê derman bivîno. Xusûsen Kurdanê bakûrî mîyan de ewro wendiş biyo karêko luks, karêko nadir. Destê her kesî de telefonî, ti vanê qey înan dinya newe ra keşf kerda. Helbet ganî merdim xo bêteknîk meverdo. Teknîkî dir eleqedar bo, la ganî merdim derheqê naskerdişê kamîya xo, şarê xo, şaranê cîranan, tarîx, ziwan û kulturan de zî pey de meverdo. Sere de seva Kurdan seva heme miletanê ke têkoşînê azadîya miletê xo danê wendiş luks nêyo, ferz o. Şertê tewr nemusaidan de zî bo ganî Kurdî biwanê. No teşwîqkerdiş sere de karê rayberanê Kurdan o, sîyasetkaranê Kurdan o. La hemeyê barî mile înan ser o nêyo. Entelektuel û roşinvîrê Kurdan zî wayîrê mesuldarî yê. Ê zî hemverê nezanîya Kurdan de ganî bêveng mevinderê û şarê ma teşwîqê wendişî bikerê. La seke ma sere de zî ard ziwan baro tewr giran na mesela de keweno milê sîyasetkaranê ma. Çi heyf ke gama ma ewnênê herinda ke sîyasetkarê ma qebûl bikerê ke ê halkerdişê nê problemî de sist ê, kemasîya înan esta, qe nê problemî nêanê ziwan. Merdim vano qey her des Kurdanê bakûrî ra yew bi hawayêkê binîzamî kitab waneno! Nika ra ez vacî fekê fermî bi xo îtîraf kenê nisbetê kesê ke Tirkîye de bi hawayêkê binîzamî kitab wanenê hezar ra yew o! E, şima xelet nêeşnawit û wa sîyasetkarê Kurdan yê Vakûrî zî nê nûşteyî biwanê û belkî biyerê xo ser û fam bikerê ke cehaletê şarê ma hende vêşî yo. Nika ra dima zî ê bi mesûldarîya xo (yanî teşwîqkerdişê şarê ma bi wendişî) nêhesîyê, no yeno na mana ke ê zî hendî sey zordaran fikrênê û înan rê zî şarêko cahil lazim o. Wa xo meherednê û mesuldarîya xo ra meremê. Sewbîna îzahê na bêxemdarîye çinyo.

Eke hetkarêkê serekkomarê Tirkîye tîya ra çend mengî verî bîzat fuarêkê kitaban de îtîraf keno ke Tirkîye de nisbetê wendişî hezar ra yew o û sîyasetkaranê ma ra mîyanê nê çend mengan de qe ro xohayîbiyayîşêk nêvirazêno û naye ser o nêkewenê mîyanê têgeyrayîşêk, a game problem ameyo sewîyeyêka cidîye. Seke şima zî zanê dinya de zî sazîyê ke nisbetê wendişê kitaban danê têver zafane Tirkîye rêzanê peyênan de danê. Na yewe ra ma eşkenê texmîn bikerê ke nê nisbetî de mubalexeyêk çinyo. Goreyê nê nisbetî ra ma Kurdanê Vakûrî bigîrê xo dest. Tirkîye de yeno texmînkerdene ke nizdê vîst mîlyon Kurdî estê, tenya 20 hezar Kurd kitaban waneno. Eke ma ancî vacê vîst mîlyon Kurdî ra tenya 20 hezar Kurd kitaban waneno! Kurdê ke sebebêkê dewamîya bindestîya xo zî sey nêwendişê kitaban nêvînenê do hewna zaf bindest bimanê. Sîyaseto ke qic ra pîl hemeyê Kurdan teşwîqê wendişê kitaban nêkeno, naye ser o kampanayayan nêvirazeno do hewna bi Kurdan zaf bido vinîkerdene. Mesela kampanyayêk sey “her keyeyêkê Kurdan de wa kitabgehêk estbo” kampanyayêka elzeme nêya seva miletêk sey ma? La çi heyf ke wina aseno sîyasetkarê ma zî nêwendişê Kurdan xo rê “hendî” nêkenê derd. “Hendî” çunke tîya ra vîst-hîris serrî verî “nezanî” yanî “nêwendiş” hetê sîyasetkaranê ê wextî ra sey problemêko cidî yê Kurdan ameyêne namekerdene. La serran ra dima hendî seke no problem hal biyo çew qalê ci nêkeno. Seke nisbetê wendişê kitaban yê Kurdan hezar ra yew nê, se ra yew o hende rehet ê. Ke se ra yew zî nisbetêko rind nêyo, la herinda 20 hezar Kurdan de qe mebo do 200 hezar Kurdo wende û zana estbo. Ma waştişê ma zî zanabiyayîşê şarî ma nêyo? Çiqa zaf bibo zana do hende wayîr ro heqanê xo nêvecîyo? Nisbetê Kurdan yê kitabwendişî hîris-çewres serre verî ra gore nêbiyo vêşî, heta biyo kemî. Yanî problemê nezanîya Kurdan dewam keno, wa sîyasetkarê ma yê durustî nê problemî reyna biyarê ziwan. Çunke nêwendiş bindestîye dano dewamkerdene!

Biweşane
Verê Sey heskerdene
BadêYa Xizir

Cewab verde

Please enter your comment!
Please enter your name here