Azad

Hesen Alkiş

Keyeyê Azadî, dewa corine, boverê Çemê Sûsî de bi. Keyeyê Ûsênî dewa cêrîne de bi. Azad û Ûsên dewe de embazê yewbînî yê tewr nêzdî bî. Na embazîya înan dibistana seretayîye ra, domanîye ra dest pêkerd û heta embazîya înan a têkoşîne dewam kerd. Taybetîyê her diyan zî bi goreyê emrê xo, vêşêrî giran û kamilî bî. Hetê heme dewijan ra ameyêne hes kerdene.

Azad yewêko goştin, xurt, xebatkar û jêhatî bi. Heme karê keyeyî, vaşan-mergan, hêgayan, mal û dewarî, zafêrî paştîya ey ser ro bi. Heqê heme karan de vejîyayêne. Tena karê xo nê, karê heme apanê xo zî kerdêne. Hetêke ra zî wendêne. Dibistane de zî serkewte bi.

Bejna Azadî kilme bî. Rîyê ey gilover, porê ey sipî û yew hetî ser ro demdîyaye bi. Peşmerîyayiş qet rîyê ey ra kemî nêbîyêne. Hemver heme merdiman bi heskerdiş û hurmet lebitîyayêne. Qijan reyde qij, pîlan reyde pîl bi. Embazîya xo de zaf rast û durist bi. Zere û teberê ey, vatiş û kerdişê ey, fikir û cuyeyê ey, yew bi.

Her dem hetê heqe, rastî û rindîye bi. Bixo ro kesêke neheqîye nêkerdêne labelê ke ro kesêke neheqîye bîyamêne kerdene zî qebûl nêkerdêne. Nê xusûsîyetanê ey, çimeyê xo kulturê elewîtîye û fikrê çepîye ra girewtêne. Nê her di taybetî nasname û kesayetîya ey ser o tesîroêko gird viraşti bî. Bi vilabîyişê têkoşîna têgêrayişê azadîye, heme kesan ra zafêrî Azad kewt mîyanê hewldayişanê cigêrayiş û famkerdişî.

Êdî giran giran nasnameya xo ya elewîtîye, fikrê azadîwazî, seyyewbînîbîyiş û nasnama xo ya kurdîtîye zî tesîr bîyêne. No semed ra, her ke şîyêne hemver têgêrayişê azadîye tayina zaf empatî û eleqeyê xo gird bîyêne, aver şîyêne. O êdî dinyayêka newe û cîya de bi. Seke hewn ra werzo, her roj çîyêko newe kifş kerdêne. Welat û şarê xo, nasnameya xo ya neteweyîye, heq û hiqûqê xo û polîtîkayê ke şarê kurdî ser o ameyêne ramitene, yew bi yew musayêne, fam kerdêne û zanayêne.

Azadî fikrê xo yê di derbarê têkoşînê azadîye de, tenê bi embazê xo Ûsênî reyde pare kerdêne. Ûsên xortêko barî, esmer, bêveng û xo zere de girewte bi. Seba ke di domanîya xo de nêweşîyêk vîyarna bî, zêde goştin û xurt nêbîbi. Keye de zî maye û pîyê ey, karêko giran bi ey nêdayêne kerdiş. Heta dewe û dibistane de zî têkilîya ey bi der û dora ey dir zaf çin bî. Labelê dinyaya ey a takekesî zaf xurt û bi firtone bî. Ûsênî kesî, civat, camêrdî, cinî û kênay bi çimgêrîyêka baldare şopnayêne û xo bi xo resayê fikir û qeraran. Ûsênî her wext xo tena dîyêne. Bi rastî, qasêke zî wina bî. Xo tena kerd bi. Têkilî û mijara cuyeyê rojane de, civatî zaf eleqeyê ey nêyantê. Dem bi dem, Ûsenî seke bifetesîyo xo bêçare dîyêne. Ey zî çi waştêne, nêzanayêne. Labelê çîyo ke hîs kerdêne û domanîya xo ra heta a roje vîrê ci ra vîyartêne ardêne ziwan û vatêne: “Cuyeyo azad û bextewar, ganî wina nêbo”. Derbeya leşkerî ya diwêsê êlule de, Ûsên des serre bi. Ey bi domanîya xo şahîdîya tepiştiş û çend rojî ra dima ameyişê cenazeyanê merdiman kerdi bi. Hetêke ra zaf hîsin, zerrnizm, famdar û bêzirar, hetêke ra zî sey cuyeyî ra bêmirad, qedera xo rê îsyankar, girewte û bêveng bi. Nika dibistana lîseye de bi. Dewe û wendegehe de çend embazê ey estbî. Nê embazan ra Azad zafêr nêzdîyê ci bi.

Ûsênî zaf qedrê embazê xo Azadî zanayêne. Înan heme babetan ser o qisey kerdêne. Ûsenî derbarê rewşe, cuyeyî û persanê sereyê xo de, persî persayêne. Azadî zî fikrê çepî, azadî û seyyewbînîye ser o qisey kerdêne. Di derbarê têkoşîna azadîye, ke roj bi roj, game bi game vila bîyêne, fikrê xo vatêne. Her ke şîyêne, nîqaşê înan yê nê derbarî de, aver şîyêne. Zafêrî Azadî qisey kerdêne, Ûsênî goşdarîtêne. Wendegehe de xêncî ê herdîyan çend embazê bînî zî est bîy ke nê nîqaşîy înan reyde pare kerdêne.

Azad û Ûsên dewa Gimgime, Xoşan ra bîy. Dewa Xoşan, bi Xoşana Cêrîne û Corîne, ameyêne namekerdiş. Xoşan vakûrrojhelatê Gimgime de bî. Xoşana Corîne tumêke ser o ameybî awan kerdene. Binê tûmî ra çemê Sûse vîyartêne. Çend keyeyê dewe zî boverê çemî de bîy. Keyeyê Azadî û apanê ci zî boverî de, kîşta çemî de bî.

Çemê Sûse, koyê berzan ê Gimgime ra vejîyayê, newalê corînan ra tadeyêne ameyêne Deşta Gimgime ra vîyartêne û resayêne Awa Mûradî. Çemê Sûsî, zafêrî mîyanê hard û her di dewanê Xoşane ra vîyartêne. Dewa Xoşane ra cor, Çemê Sûsî ser o, dewlete yew awbend viraştbî. Na bendawe ra heta sûka Gimgime bi kîlometroyan vaya betonine yê awe amebî viraştiş. Bi na vaye merg, hêga, bax, baxçe û bostanî ameyêne awdayene. Çemê Sûsî ser o santralêkê elektrîkî zî amebi viraştene.

Zimistanî, Çemê Sûsî cemed girewtêne. Çem bin cemedê qalindî ra herekîyayêne. Bi ameyîşê wisarî reyde bi rovileşyayişê vewre, varayîşê varite, torge û şilopeyî, awa Çemê Sûsî berz kerdêne. Rengê aye yo zelale û pak, leyl û lincî bîyêne. Bi gurmî û zingî dar û ber, kemer û kuç kerdêne xo ra verû herekîyêne. Di nê deman de her di  Dewa Xoşanî ke dewijan bi daran viraşt bî xerepiyayêne. Dewijan her wisar peyê laseran ra pirdê xo newe ra viraştêne. Demsera wisarî de ne însan ne zî heywan nêşikîyayêne awa Çemê Sûsî ra derbas bibo. Bê pirdî kes nêşikîyayêne derbazê boverî bibo. Bi vindertişê şilî û varanê menganê wisarî, awa Çemê Sûsî, reyna pak û zelal bîyêne. Hamnanî, hopa awbende bîyêne cayê azne kerdişî yê xortanê Xoşan û Gimgime. Kîşta tenike yê çemî, bîyêne cayê kayê domanan û pêgirewtişê maseyan. Mal û dewarê dewe, çemî ra awe şimitêne. Cinîyan çemî de pirç, doşek, liheyf, cacim û xalîy şutêne. Çemê Sûsî cuwiyeyê şarê Xoşane de cayêko girîng girewtêne.

Dewa Xoşane ya kane û ya newîye nêzdî yewbînî bî. Mîyanê înan de çend sey metro mesafe est bi. Dewa cêrîne pey hardlerzê Gimgime yê Serra 1946’î ra dima amebî awan kerdene. Xoşanijî her di dewan de zî mendêne. Rayîra mîyanê her di dewan ra cêr mergî û baxçeyê daran est bî. Înan ra cêr zî Çemê Sûsî herekîyêne. Perrê corê rayîre de zî dîyarêko derg est bi. Ê dîyarî ra “Dîyarê Qîrî” ameyêne vatiş. Mezelê dewe, Dîyarê Qîrî de bî. Mabênê her di dewan de baxêk est bi. Ê baxî de hengura sipî, sîya, darê mirû û sayan est bî. Nêzdîyê dewa cêrine de cayêko bi nameyê Dîyarê Deşte est bi ke, demserra wisarî de şîyişê ucayî û uca ra temaşe kerdişê dorûverî û xozaye kêfweşîyêka cîyaye bî.

Ca û xozaya Dewa Xoşane rindeke bî. Heme dorûver keweyîye û darî bî. Verê keyeyê heminan de teqez darî est bî. Ê tayine vîyalêr û hewrêr, ê tayine zî sayêr, mirûyêr û gozêrî bî. Reyna verê heme keyeyan de cayê bostanan ke tede pîyaz, kundir, lobî, kartol, xiyar, firengî, silq, sayê binê hardî, ververojî û sewbîna çî, amêne ramitene est bî. Bi ameyîşê wisarî reyde boye û rindekîya cîya ra cîya yê gul û vilikê dar û nebatan, bax û bostanan merdim mest kerdêne. Bi merdimanê xo, bi der û dorê xo, bi çem û awa xo, bi hewayê xo yo pak, bi kultur û bawerîya xo û bi derd û dermananê xo, Xoşane xasek û rindeke bî. Dewa Xoşane nêzdîyê Gimgime amebî ronayene. Xora dime ra zî bî taxêka Gimgime.

Azad û Ûsên di na dewa Xoşane de pîl bî. Êdî ê her di embazî fikir û rayîrê azadîya şarê xo, azadîya ziwan û kulturê xo û welatê xo de bî. Kar û gureyê rojane yê dibistane seba înan karê esasî nêbî. Her di embazîy kewtî bî vayê azadîye ver. Êdî tu çîyêk nêeşkayêne înan rayîrê azadîye ra cîya bikero. Kamî zanitêne ke do no va, rayîrê înan çi wext û kam heta bifîştno, kifş nêbi. Labelê çîyo ke kifş bi, êdî Azad û Ûsên yê verênî nêbî. Înan di derbarê têgêrayîşê azadîye de kovar û kitabî wendêne û cigêrayişê xo bêmaben domnayêne. Seba naye zî hem bi embazanê xo yê sûke û hem zî bi yê dewê bînî reyde dem bi dem ameyêne têlewe û xoşebere kerdêne. Her çende pêro xortî bî û di no derbar de zaf çî nêzanitêne zî labelê sey kesê zana û kamilan gureyê xo cidî girewtêne û bi no tewir lebetîyayêne.

Ge-ge Ûsên şîyêne keyeyê Azadî û ge-gane zî Azad şîyêne keyeyê Ûsênî. Keyeyê Azadî û apanê ey hema vajêrê dewe de cayo tewr rindekî de bi. Boverê çemî de, hetêkê înan ra Çemê Sûsî vîyartêne û heto bîn de zî baxçeyê daran û mergî est bî. Keye de gûme, tenûre, mereke û tewleyê înan têhete bî. Her çiqas mal, dewar û hardê her keyeyî cîya û kifş bi zî înan heme wextî karê xo bi hetkarîya reyde pîya kerdêne. Cuyeyêka kominî yê asan est bi. Karê kesî war de nêmendêne. Pîya xebetîyayêne, pîya werdêne. Roja tenge de pîya bîy, roja hîraye de pîya. Cuyeyê înan o wina komelî, dewe de nimûne bi. Azad xortêko jêhatî, xebatkarê nê keyeyan û cuyeyî bi.

Pîyê Azadî merd bi. Ê hîrê biray bî. Azad birayo tewr qij bi. Birayê înan o pîl mamoste û zewecnaye bi. Keyeyê ey di şaristanêko gird yê Tirkîya de bi. Birayo mîyanên zî zewecnaye bi labelê bi maya xo Gule û birayo qij Azadî reyde,  keyeyêk de mendêne. Azad qij û delalîyê keye bi. Gonîgerm û gonî şîrin bi. Biaqil, kedkar, zerrînizm û weşvate bi.

Maya Azadî dayîka Gule, şewdirî ra heta şan nata weta, karê keyeyî, bostanî û tar û tûrî zî tede, heme karî kerdêne. Her çende veyva aye ci ra vatêne: “Kilê, dayê ti mexebetîye, meqefelîye” zî a ancî nêvindertêne, hetkarîya veyva xo kerdêne. Bi laçeg û egala serreyê xo, bi fîstanê xo yo reng bi reng, zere û teberî de lingan ser o bî. Bi taybetî zî xizmetê delalîyê xo Azadî bi destê xo kerdêne. Werdê ey hadre kerdê û raykerdêne dibistane. Verê ke Azad bêro werdê ey hadre bi û pawiba ey bi. Haminan, zimistan halê aye no bi. Ge-ge Ûsên şîyêne keyeyê Azadî. Înan êdî wendiş û dibistane ra fek vera da bi. Her roj ser rewşa sîyasî nîqaşî kerdêne û ke bidîyêne kovar û pirtûkî wendêne. Rojêke reyna Ûsên şîbi keyeyê înan û herdi zî kitabî ser o bî. Dayîka Gule kewte zere û vat:

Bawo, bawo şima zaf wanenê, tayina mabên bidêne. Çîyêke biwerê û reyna dom bikerê.

Sênîye ser o qeyxan, xavike, pîyazo kewe, nan û şeker û çaye est bî. Dayîka Gule, hîna zanayêne ke ê dersanê dibistane wanenê. Azad û Ûsênî Dayîka Gule rê sipas kerd û Azadî vat:

– Dayê ti ronişe. Eke ma bibê vêşan ez û vêyve ma eşkenê werd hadre bikerê. Ti çîrê wina kena?

– Taba nêbeno, lajê mi. Ma mi se kerdo? Hama şima biwanê wa ez xizmet bikera. Bes şima biwanê, wayîrê kar û hunerî bê, xo bixelesnê ra.

– Dayê bi mektebe û wendişî ma nêxelesîyenê û çîyêke zî nêkeweno ma dest.

– Ti çirê wina vanî lajê mi. Senî çîyêke nêkeweno şima dest. Qey dinya alem veng waneno?

– Kekê mi wend xo xelesna ra?

– Heya, wend bi mamoste û zaf şikir xo xelesna ra.

– Dayê ma qey ti nê cuyeyî ra xoxelesnayîş vana? Qaytî, eke kekê mi ewro biwazo tîya, lewey ma de vindero, o wandişê ey tabayî rê nêbeno. Mecbûr mendo û şîyo. Hala merdim ey ra pers bikero, o do çi vajo.

– Wa bo lajê mi wa bo, wendiş hezar dolim, na citêrî, rêncberî, feqîrî û hêsîrîye ra başêrî yo.

– Ti vaje Ûsên, ma winî nîyo. Ti çirê qisey nêkenî?

– Eke nacnîya mi wina vana, wînî ya. Ti rindêr zanena.

Dayîka Gule bi na vatena Ûsênî kêfweş bî. Azad û Ûsênî bin çiman ra qaytê yewbînî kerdêne û peşmerîyayêne. Azadî qise zaf raderg nêkerd. Herdîyan zî Dayîka Gule baş famkerdêne. Aye zî sey heme dayîkan waştêne ke lajê aye cuyeyêko rind û bextewar bicuwîyo. Neheq zî nêbî. Kamcîn dayîke waştêne ke domanê aye, zor û zehmetîye ke aye dîyê, bivînê?

Serrêk xelisnayîşê dibistana amedeyîye ra pey Azad şî ko. Şî koyanê ke, xeyalê ey yê cuyeyo azad û bextewar nexşnayêne. Koyanê ke veng dayêne ey, virara xo ey rê akerd bi. Koyê berz, bidûman û tilsimînî.

Bi şîyayişê Azadî keyeyê ey û apanê ey de, şîn û şîwan est bi. Înan texmîn nêkerdêne ke Azad înan ca verdo û şiro. Dayîka Gule roje û şewe, şan û şewdir bermayêne. Nan û awe ra birîya bî. Mabênê çend rojî de bêhal bîye û nêweş kewte. Destê xo cuyeyî ra ant. Aye zî sey heme cinîyan, cuyeyê xo de zaf zehmetî û dej antî bî labelê tu çîyêke sey şîyîşê Azadî zerrîya aye nêveşna û nêdejna. Teba sey çinbîyîşê Azadî aye rê giran nêameyêne. Azad delalî û qijê aye bi. Hêvî û roştîya aye yê cuyeyî bi. Nika o çin bi. A bêqidûm û bêhêvî orteyê tarî, dej û janêk bêsînorî de mend bî. Aye ge-ge xo bi xo vatêne: “Çi gunayê mi û Azadê mi est bi. Çirê qîmişê lajê mi ê delalî bî. Xêncî ey kamê mi est bi. Çirê heyfê kesî ro mi û Azadê mi nîyame û o mi ra visna. Heqo! Ma to do na roje zî bimojnayêne mi?” Şewe û roje lajê xo fikirîyayêne. Heta nêmeyê şewe hewn nêkewtêne çimanê aye. Wexto ke rakewtêne zî, di hewnê aye de Azad est bi. Bi şewe hewnê aye, bi roje xeyalanê aye de bi. Dayîka Gule qaytê kam cayî kerdê se, yew vîrameyîşê Azadî ameyêne vîrê aye û bermayêne. Çimî ziwa bîbî, îstirî tede nêmend bî. Dayîka Gule şewdiran bi zerqa şewdirî weriştêne bi akewtena tîje ra verê xo çarnayêne tîje û her di destê xo berz kerdêne û vatêne: “Heqo, ti Azadê mi bicerî bin perr û baskanê xo, ey bipawî. Mergê ey nêmûsnî mi. To ra sewbîna çîyê nêwazena.” Porê Dayîka Gule, verê zî qasêke sipî bi. Labelê dimê şîyîşê Azadî ra, demêko kilm de dej û xemgînîya Azadî ver, heme porê aye sipî bi, sey vewre, sey pemeyî.

Her çiqas veyva aye, her di lajanê aye, dewij û cîrananê aye nê rojê tewr zor û giran de, a tena nêverdayêne zî reyna çîyêk bese nêkerdêne ke Dayîka Gule sey mûme bihzelîya.

Lajê Dayîka Gule yê mamosteyî rewşa maya xo birayê xo reyde qisey kerdêne, vatêne:

-Daye çiqas tîya vindera do hende dej û jan bianca. Ez vana demêk daye tîya ra, dewe ra dûrî bikewa do seba aye tayina rind bo. Ez daye xo reyde bena wa emserr leweyê ma de bimana.

-Ti rast vanî keko. Rind beno, labelê do daye no derheq de, se vaja, qebûl bikera nêkera nêzanena. Ganî ma aye reyde qisey bikerê. Ez vana hema ti qisey bike.

-Beno, ez o na babete de, aye reyde qisey bikera.

Lajê aye yê pîlî, na babete ser o dayîka Gule reyde qisey kerd. Ey vat:

-Dayê ez, veyva to û torinê to ma wazenê ti ma reyde bêra. Emser leweyê ma de vinde. Seba to zî hîna rind beno. Ti se vana?

  Dayîka Gule nê vatişê lajê xo bêveng û çimhît goşdaritêne. Tenê ke wext vîyart, sereyê xo berz kerd û qaytê rîyê lajê xo kerd. Bi kelegirî vat:

-Heya lawo, wa sey vatena şima bo. Xora êdî çîyo ke mi tîya bigîro, nêmend. Mi nêeşka Azadê xo leweyê xo de bida vindertene. Êdî mal û milkî, merge û hêgayî, bax û baxçeyî, keye û dewe se bikera. Werekna ez bimerdêne û mi nê rojî nêdîyêne.

Dayîka Gule bi vatişanê xo reyde, reyna dest bi bermayîşî kerdbî. Lajê aye virare fişte ra ci û vat:

-Dayê meberme. Êdî bes o.To xo kişt. Ez zanena ti mi û birayê mi ê bînî ra zafêrî Azadî ra hes kena. La ma zî lajê to yê, xo wina perîşan meke.

-Bawo bawo, ez ey şima ra zafêrî hes nêkena. Şima pêro yew ê. Heq derdê şima nêdo. Şima tîyayê, verê çimanê mi de yê. La Azadê mi.

Badê nê qisayan hadreyîye ame kerdene. Dayîka Gule bi laj û veyva xo reyde şî keyeyê înan. Naye ra ver zî Dayîka Gule çend rey şîbî keyeyê lajê xo labelê zaf nêmendbî. Yew-di hewteyî ra dima, vatêne: “Mi vîrîya dewe kerda” û agêrayêne ameyêne.

Laj, vêyve û torinê aye, zaf rind qaytê Dayîka Gule kerdêne. Yew vatena aye didi nêkerdêne. Zaf qedir û qîmetê aye zanayêne. Labelê Dayîka Gule zaf xerîbîye antêne. Keye û dewe ra dûrkewtiş, aye rê dolima diyine Azadî ra dûrkewtiş ameyêne. Aye rê wina ameyêne, ke bişîyêne keye û dewe do tayina nêzdî Azadê xo bibîyêne. Şaristano pîl de ne cîranî est bî, ne zî nasî. Ziwan cîya, kultur cîya, têkilî û cuye cîya bî. Nefes ro aye teng bîyêne û deyax nêkerdêne. Vîrîya dewe û keyeyê xo kerdêne. Rojê lajê xora vat:

-Mi vîrîya dewe û keye kerda. Ez wazena şêra, ez tîya deyax nêkena. To û veyva mi zaf rind xizmetê mi kerd, Heq şima ra razî bo.

-Dayê tîya zî keyeyê to yo. Eke ti wazena şira dewe, ez o maya xo bera. Labelê welat de payiz û zimistan zaf serd ê. Eke ti zimistanî bêra tîya leweyê ma de vindera, ez o verda ti şira.

-La heta ney emrî ez uca de nêcuyaya? Çîke bi mi nêbeno, lajê min.

-Dayê nîya mevace. Êdî ti kal bîya. Ganî ti tayîna rind qaytê xo bikera.

-Hala ez şira, ke zimistan ame ma do bifikirîyê.

Dayîka Gule agêra dewe. Bi ameyîşê dewe, rewşa aye tayina rind bî. Ge-gane ancî qala Azadî kerdêne, bermêne labelê tay bo zî sey verî dest eştêne karê keyeyî. Bi bax û bostanî reyde mijûl bîyêne. Dayîka Gule wexto ke amî dewe pê hesîya ke, dewa înan ra Ûsên zî no nêzdî ra şîyo ko. Hema maya Ûsênî amî aqilê aye. Wiştera û şîye keyeyê înan. Zanitêne ke nika zerrîya Dayîka Zerîfa senî veşena û dejena. Tewr rind Dayîka Gule, Dayîka Zerîfa fam kerdêne. Dayîka Gule bî şirîkê derd û dejê Dayîka Zerîfa. Ê bibî embazêy heman qedere, embazê kul û janê cuyeyî.

Ûsên, wextêko kilm pey şîyîşê Azadî ra şi. Azadî ra ver zî xeylê embazê ey şîbî. Heminan waştênê ke, Ûsên  mîyanê şarî de, mîyanê xebatê sîyasî de bimano. Ûsênî, hem no gure baş kerdêne, hem mîyanê şarî de zaf ameyêne heskerdêne û hem zî seba ke bedenê xo ra nêweş û zeîf bi, bîyêne ke koyî de tengîye bianco. Seba nê çîyî heta a roje, embazan o xo reyde nêberdêne. Şîyîşê her embazî dima ra, Ûsênî tayina vîrîya înan kerdêne, tayîna xo tenê hîs kerdêne. Perro bîn de zî çimê her kesî ey ser o bi, eke bi awayêke xo nêdayêne kîştêke, do biameyênê girewtene. Reyna Ûsênî nêwaştêne ke embazanê xo ra bivisyo. Ûsênî ge-ge xo bi xo vatêne: “Ganî ma merdişî de pîya û cuyayişî de zî pîya bê. Ê uca her roj mîyanê şer û lejî de, mîyanê talûkeyî de bê, ez nêeşkena tîya vindera. Ganî ez zî kîşta embazanê xo de ba.” Ûsênî bireyê xo yê şîyayîşî da. Embazanê ey kerd nêkerd nêşayêne ey bireyê ey ra açarnê û o şi. Roj û hewteyê verênan de hetê fîzîkî ra tay zehmetî antî. Labelê cuwîye û hewayê koyî ey rê zaf rind ame û zor û zehmetî vîyarnayêne. Hetê moralî ra, ey cuyeyê xo de raya verêne bî ke, xo nîya rehet, bextewar û azad hîs kerdêne. Çimê xo ro cuyeyêko newe akerdîbî. Pey demêkê kilmî ra, Ûsên û qefleyêke gêrîlayê ke Azad zî tede bi rastê yewbînî amey. Senî ke înan yewbînî dî, bi kêfweşîyêka girde yewbînî verar û maçî kerd. Badê cû Azadî veng fîşt xo ra û vat:

-Bê, bê ti bi xêr ame. Peyêna peyêne de to vatena xo bi ca arde û ti ameyî. Ti key ameyî, ti senînî, rindî embaz?

-Xêrî mîyan de bî embaz Azad. Ez rind a. No çend hewteyo ameya. Ez se bikera, şima pêro amey ez tena uca ra verdaya û ez zî nêvinderta ameya. Ti senînî ti?

-Ez zî rind a. Sipas kena. Şar senîn o, dewe de çi est o, çi çin o?

-Dewe dewa verêne ya. Yewo ke nêzano, do vajo no çend serrî yo dewe ra dûr kewto. Şar kar û gureyê xo de yo, rind o. Hêdî-hêdî bo zî, şar heşîyar beno, têkoşîna azadîye nas keno.

-Maya mi senîn a, rind a? Mi ra dime se kerd?

Bi nê persî Ûsênî fam kerd ke, Azadî çende vîrîya maya xo kerdo û çende zaf aye ra hes keno. Dayîka Gule û Maya Ûsênî amey verê çimanê ey. Peyra Ûsênî veng fîşt xo ra û vat:

-Dayîka Gule zaf rind a. Ti dayîkanê ma nas kenê. Seba domanan, seba laj û kênayanê xo dej û jan ancenê, bermenê. Labelê zanenê ma di rayîra heq, azadî, edalet û bi rûmete de yê.

-Mi rê nika ra dest bi propoxanda meke! Gelo ti uca bimendêne û to gureyo sîyasî bikerdêne, tayina rind nêbîyêne?

-Nê, nêbîyêne. Şima pêro amey, tivingî eştî doşa xo û ez uca vindera, ox çi weş. Winî rehet o. Ti şîyere vinde. Ûsênî na vatena xo bi lexe vatibî. Na vatene ser o herdî zî hûyayî. Ûsênî derbarê cuyeyê gêrîlatîye de, Azadî ra persî persayêne. Seba ke lez bimûso û tengîye nêanco, Azadî zî heme persanê ey ra cewab dayêne. Her di embazî çend hewtey têkîşte de herêmek de mendî. Azad bitaybetî embazê xo Ûsênî rê bîyêne hetkar. Demêke ra dima qefleyê înan yewbînî ra cîya bî. Qefleyo ke Ûsên tede bi, do yew-di rojî rayîr ra bişîyêne. Peyra zî do Ûsên û çend embazêy xo seba xebatêk sîyasî bişîyêne mintîqayêka cîya. Heta cayêk do nêzdîyê des embazy bişîyêne. Roja ke do yewbînî ra biaqeterîyêne Ûsên û Azadî yewbînî ra xatir waşt. Yewbînî rê serkewtiş waşt û Ûsên û embazê xo kewtî rayîrî û şî.

Payiz bi, êdî merdim şan û şewe teberî de cemedîyayêne. Qefleyo ke Ûsên tede bi dim rayîrêk derge ra xo resna yew birrî. A şewe uca mendî. Kolî arê day û adir wekerd. Di dormeyê adirî de roniştî û çaya xo şimite, xoşebereyê xo kerde û dima ra her kesî xo cayêk, nêzdîyê adirî de meredna ra û rakewtî. Nobedarîye bi dore bî. Nobedarîye yew saete bîye. Her nobedarî embazê xo ra dima heşîyar kerdêne. Şewe serde bîye. Adirî ê rind germ kerdbî. Kewtbî hewno şîrîn. Ûsên bi vengê nobedarî heşîyar bi, çimê xo akerdî û vat:

-Çi yo embaz, to çirê ez heşîyar kerda?

-Embaz Ûsên, dora nobedarî ya to ya. Ha to rê na lîsta, yew saete ra pey embazê peyê xo ra heşîyar bike.

Ûsênî bêmade lîsta girewte û werişt şi cayê nobete. Şiyayîşî de xo bi xo vat:

– Na nobete yan vernîya hewnî yan zî serê şewdirî bîyêne, nêbîyêne? Nêmeyê şewe de hewno şîrîn lete bi şi. Nê serdî de, ver tanîya adirî de hewn zî çi weş o.

Cayê nobedarîye tayê dûrî bi. Hema serd bi. Peyê yew saete ra Ûsên ame embazê xo yê dore de heşîyar kerd û ruşna nobete. Senî ke embazê ey werişt, Ûsênî hema cayê ey de xo meredna ra. Cemedîya bi, tayina xo nêzdîyê adirî kerd û hewn ra şi. Wextêke ra dima xaftila heşîyar bi. Pê hesiya ke binê linga ey a çepe zaf germine bîya. Qayt kerd ke binê meqabê ey adir girewto. Xo şaş kerd. Hema linga xo ante û bi kefê destê xo yê rastî waşt ke adirî bitefêno. Senî ke destê xo da binê meqabî ro kerd berz, qauçiqo adirîn kefê destê ey de mend. Bi destê xo yê bînî waşt qauçiqî berz bikero çermeyê destê ey zî ûştra. Destê ey veşyabî, jan dêne. Kefa destê xo pif kerd, nêbi. Hard serdin bi. Destê xo hardî ser ro rona. Janê destê ey qasêke sist bi labelê dima ra oncîna dest pê kerd. Çenteyê gerîlayêk de derman est bi. O hewn de bi. Ûsên qîmiş nêbi ke ey heşîyar bikero. Heta şewdirî destê xo ge pif kerd, ge hardî ser o rona û mîyanê dej û janî de bi şewdir. Gerîlayî heşîyar bî, Ûsên hema şi embazî hete û destê xo musna ey. Senî ke embazî halê destê ey dî, vat:

-No çi yo, senî bi destê to embaz?

Hetêke ra zî çenteyê xo ra derman vetêne.

-Destê min veşya.

-No kefê destê to senî wina bi, to se kerd ?

Ûsênî babaete sere ra heta peynî embazê xo  rê qisey kerde. No mîyan de embazê bînî zî ro serreyê înan de kom bîbî. Wexto ke Ûsênî vat:

– Mi bi destî adirê binê linga xo tefîna.

Embazî pêro hûyayî. Ûsênî qasêke şerm kerd. Ey zî dima ra fam kerdbi, heke biweriştêne pay do xo ra adir bitefîyêne. Labelê ey winî nêkerdbi, lezelez linga xo antibî ra xo ver û waştbi bi destî adirî bitefîno. Embazêk pers kerd û vat:

-Çi wext veşîya?

-Di-hîrê saetî naye ra ver, nêmeyê şewe de.

-Heta nika ti çirê wina vindertî, to çirê ez xeberdar nêkerda ke destê to derman bikera?

-Ti rakewt bî, hewn de bî. Mi nêwaşt to heşîyar bikera.

-Bi nê dej û janê veşyayîşî, honde saetîy wina mendî!

Ûsênî vengê xo nêkerd. Dest ame dermankerdiş û piştene. Gerîlayî roniştî, areyîya xo kerdî. Seba ke destê ey o rast veşîyabi, embazêk ey waşt ke ey rê hetkarîye bikero, o wext Ûsênî vat:

-Embaz ez bi destê çepî şena nan biwera, çaye bişima.

Berpirsîyarê înan ser nanî de qisey kerd û vat:

-Şima vînenê. Embazo Ûsên embazêko newe yo. Destê ey veşeno, jan dano labelê seba ke hewnê embazê xo nêheremno qemîş nêbeno û ey heşîyar nêkeno. Hende dec zî onceno la reyna zî rehetîya embazê xo fikirîyeno. Kulturê ma de, exlaqê ma de, embazîye na ya, fidakarîye na ya. Kulturê têgêrayîşê ma no yo.

Wexto ke embazî seba ey nîya qisey kerdêne ro weşa ey zî şîyêne û ey xo pîze de vatêne:

– Ez bîya çi! Ez şorişgêr ameya dinya, xebera mi, mi ra çin a!

Embazanê Ûsenî dem bi dem na meselaya dest veşyayîşî de, bi ey lex kerdêne. Ûsên zî huyayêne. Ê a serre nêkewtî sitare. Şarî mîyan de gure ramitêne û zimistan bi xebatê sîyasîyî reyde vîyarna.

Zimistanî ra pey êdî wisar bi. Ê roniştibî xeberê radîyoyî goşdaritêne. Xebaran de behsê yew qezaya trafîkî ameyêne kerdene. Wesayîta ke qeza kerdibî, şaristanêk Tirkîya ra şîyêne şaristanê Azadî. Qezaye de zafêrî cinî çend kesan cuyeyê xo vindî kerdibî. Mîyanê nameyê kesanê ke ganê xo vîndî kerdbi de nameyê Dayîka Gule zî vîyart. Ûsênî senî ke nameyê Dayîka Gule heşna, xaftila werişt û bi awayêko hêrsin nata-weta bi xemgînîye reyde fetilîya heto bîn ra xo bi xo vat:

– Mi rast heşna yan ney, Dayîka Azadî, Dayîka Gule cuwyeyê xo vindî kerdo?

Gerîlayêk ke no halê Ûsênî dî ci ra pers kerd û vat:

-Embazo Ûsên, kesanê ke di qezaya trafîkî de ganê xo kerdo vindî, ti nas kenî, kam ê?

-Ya embaz. Na qezaye de dayîka embazê ma Azadî, dayîka ma, dayika Gule zî merda.

Bi na vatena Ûsênî ra pey heme gerîlayî xemgîn bîy, kewtîy ra xo ver. Ûsên, hem embazê xo Azad fikirîyêne, hem zî cuwîye û vîrameyîşê bi daya Gule ver çimanê ey ra vîyartêne. Dayîka Gule, ey û Azadî rê tay xizmet nêkerdbi, sifre nêronabi. A dayîka Gula ke honde rind qaytê qickekê xo Azadî kerdbi, a dayîka Gula ke dim şîyayîşê Azadî ra dej, êş û jano bêhesab antibi. Bi hesreta Azadî, bi derd û kulê zerrîya xo dinyaya xo vurnabî. Bi xemgînîyêka girde Azad fikirîyêne û xo bi xo vatêne:

– Gelo Azadî na xebere goşdarite, gelo xebera ey pê esta? Gelo eke zaneno se nika senî dej anceno û xemgîn beno? Rewşa ey nika senîn a? Werekna ez nika leweyê ey de bîyêne.

Wextêke ra dima qefleyê Ûsênî seba kombîyîşê serre şî cayêko amebi vatene. Xeylê gerîlayî uca kom bîbî. Hîna qefleyo ke Azad mîyan de bi, nêamebi. Şewêke heme kom bi kom dormeyê adirî de roniştibîy, suhbet kerdêne. Vîstikekê de nobedarî vat:

– Qefleyêko bîn embazî yenê.

Gerîlayî pêro weriştî û ver bi embazanê xo şî. Qefle qefleyê Azadî bi. Wexto ke Azad û Ûsên amey têduşt, Ûsênî destê ey pêt tepişt, o verar kerd, şi riyê ey û vat:

-Ti bi xêr amey embaz Azad, mi vîra to kerda. Ti senîn î rind î?

-Xêrî mîyan de bî, embaz Ûsên. Ez rind a, spas kena. Ti senîn î?

-Spas kena, ez zî rind a. Bê ma şirê ver adirî.

Şî roştî û tanîya adirî ver de roniştî. Her kes embazê xo yê ke newe ame bîy reyde eleqeder bîyêne. Roştîyê adirî ver, sere û riyê înan asayêne. Ûsênî dî ke dolima yewîna peşmerîyayîş rîyê Azadî de vîndî bibi. O çax so pîze de vat:

Xebera merdişê dayîka Gule girewto.

Gerîlayan çaye şimite, xo germin kerd. Azad û embazê ey rayîro dûrîye ra ame bî. Qandê cu Ûsênî vat:

-Embaz şima qefelîyayê, hewnê şima zî yeno, xo rê rabikewê, biarisîyê. Ma do meşte qisey bikerê.

-Beno embaz, ti raşt vanî. Hewceyîya mi bi hewn û arasîyayîşî esta.

Roja bîne dimê areyî û kar û baranê rojaneyî ra pey Ûsênî Azadî ra vat:

-Embaz hala bê ma tay qisey bikerê.

Azad peşmerîya û vat:

-Ma qisey bikerê labelê bizane seba ke ti hemşaristanijîye kenî do embazî to rexne bikerê.

-Rexneyê embazan çimanê mi ser. Labelê ez hemşaristanijîye nê hemdewijtîye kena. Ganî embazî seba hemdewijtîye mi rexne bikerê.

Ûsênî nê vatişê xo bi vengêko berz û peşmerîyayîş vatibî. Veng şîyêne embazanê der û dorê înan zî, ê zî peşmerîyayêne. Azadî ramit û vat:

-Ti rexneyanê embazan ra nêtersenî yanî?

-Ez embazê kamî ya, çira bitersa? Neyse ma lexî bidê hetêke. Embaz Azad, qefleyê şima kar û xebatê zaf rindî vetî orte, heme embazî qalê şima kenê.

-Ma çîyêko zaf cîya nêkerdo. Sey heme qefleyan, ma zî kar û gureyê xo yê serre kerdê.

-Embaz Azad, xebera to keye û dewe ra esta, çin a?

Azadî fam kerd ke, do Ûsên  qale bîyaro ser merdişê dayîka Gule û bi vengêko nizm vat:

-Ya embaz, haya mi keyeyî ra esta. Mi xebera sîyaye, a giran û bideje girewt. Maya ma, dayîka Gule êdî çin a. Aye ma ca werdaye. To zî zanayêne, winî nîyo?

Ûsênî destê embazê xo girewt mîyanê her di destanê xo û vat:

-Sereyê to û malbate weş bo. Sereyê ma hemine weş bo. Dayîka Gule, dayîka ma hemine ya. Ti bawer bike, gama ke mi a xebere heşna, ez zaf xemgîn bîya. Şîyîşê dayîka Gule seba ma vîndîbîyîşêko zaf gird û giran o. Dejê ma zaf gird o. Ez dej, jan û xemgînîya embazê xo can û zerrîye ra pare kena.

Azadî bêveng, embazê xo Ûsên goşdarîtêne. Nêdayêne teber labelê dej û xemgînîya ey rî û çimanê ey de kifş bîyêne. Goşdaritişê Ûsênî ra pey bi vengêko xemgîn vat:

-Spas kena embaz. Ma destî ra teba nêyeno. Hemverê mergî de, merdim bêçare yo. Merdimayîye zafînan çîy rê çare dî labelê mergê bêbextî rê çareyêke nêdî. Ma şenê se bikerê? Embazan keye rê sereweşî ruşna.

-Embazan zaf rind kerdo. Qet nêbo wa bizanê ke na roja tenge û bideje de, ma leweyê înan de yê û ê vîrê ma de yê.

Ûsênî nêwaştêne na babede ser o qiseyî derg bikero û dej û xemgînîya ey newe ra bîyaro vîrê ey û wina vat:

-Embaz, çîyo ke hewceyo no yo. Ganî ti zî ma zî bi sebir nê dejî ravîyarnê. Gumanê mi xurtî û kamilîya to ra çin o. Mecbûr sey heme çîyan, ganî ma hemver nê vîndîbîyîş û dejê girdî zî deyax bikerê.

-Ti raşt vanî, embaz. Ezo zî bi moral û hetkarîya heme embazan bikera ke, deyax bida.

Ê seba kombîyîşî çend hewtey uca de pîya mendî. Ûsênî çende fersend dî, şi Azadî het qisey kerd, lex kerd, cuye û vîrameyîşê xo pare kerdî ke, Azad xemgînîya vîndîkerdişê dayîka Gule ra bixelesîyo. Kombîyîş xelesîya, fina qefleyê heme herêman ame kifşkerdiş. Ûsên do bi qefleyêk bîn reyde bişîyêne. Şîyîşî ara ver bi embazê xo Azadî reyde, reyna qisey kerd, ey wina vat:

-Heta serrêka bîne ma yewbînî bivînê, rind qaytê xo bike.

-Oxir bo. Mi mereq meke. Ez zî to rê serkewtiş wazena. Ti zî rind qaytê xo bike.

Qefleyê Ûsênî kewt bi rayîr. Çend rojî ra dima zî qefleyêko Azad tede bi şi mintîqaya xo. Mintîqaya ke Azad û embazê xo şîyêne qasêke mintiqayê bînan ra zehmetêrî bîye. Heme qefleyan kar û barê xo yê rojane ramitêne. Derbarê rewşa xo de, bi bêtêle her wext yewbînî xeberdar kerdêne.

Wext peynîya menga payizî ya verêne bî. Ûsên û embazêy xo dormeyê bêtêle de kom bî. Berpirsîyarê mentîqayan rewşa xo yewbînî ra vatêne. Dore amî berpirsîyarê ke mintîqaya azad tede bi. Berpirsîyarê mintîqaye derbarê rewşa herêma xo de xeberî day û dime ra zî bi vengêko nizim û dejin, vat:

-Ma çalakîya xo ya vizêrî de embazê xo yo erjîyaye Azad, vindî kerd. Azad şehîd kewt. Nasnameya ey, nameyê pî û maya ey, dewe û qezaya ey wend.

Bi na xebere, heme embazê ke uca bî qaytê rîyê yewbînî kerdî. Kesî qisey nêkerdêne. Çimanê înan, heme çîy vatêne. Bêvengîyêka xorîne niştbî înan ser. Ûsênî serreyê xo girewtbi mîyanê her di destanê xo, qaytê erdî kerdêne. O erdo ke Azad nika verara ey de bi. Ûsênî embazê xo yê erja fikirîyayêne. Îstirê Ûsênî yê germî û solin rijîyayêne pel û pûşê peyizê zerdî ser.

Vîrameyîşê înan yew bi yew ver çimanê ey ra vîyartêne. Zereyê ey tayina zêde veşayêne. Embazê xo yê domanîye, dewe û têkoşîne ser o fikirîyayêne. Kesayetîya ey a xurt, kamil û fidakare fikirîyayêne. Peşmerîyayîşê rîyê ey o rindek fikirîyayêne. Demê naskerdişê Têgêrayişê Azadîye, moral, kelecan, kêfweşî û bextewarîya xo û ey fikirîyayêne. Hêvî û bawerîya ey a bi serkewtişê têkoşîne û bi dest fiştena cuyeyê azadî fikirîyayêne. Merdena dayîka Gule ra dima dejê zerrîya ey ke xetanê rî û çimanê ey de xo dayêne teber fikirîyayêne. Xeyalê înanê ke, do dimê serkewtişî dewe, şarçe û şaristanê xo de biardêne ca, fikirîyayêne. Xebera mergî yê embazê xo fikirîyayêne. Herçiqas nêwaştêne bawer bikero ke embazê ey ganê xo dest dayo zî labelê bi rastîya girane ya têkoşîne zî zanayêne.

Azad fermandarê taxime bi. Ê şibî dewêka korucuyan ser. A dewe çend dorî dafike eştbî û kewtbî gonîya gêrîlayan. Înan çend dorî dewe heşîyar kerdbî. Labelê dewe karê xo yo bêyowmî ra fek vera nêdabi. Taximê Azadî dormeyê dewe girewtebî. Veng dabi û vatbi ˝wa tivinganê xo bîyarê û nê karê bêrûmet û qilêrinî ra fek veradê˝. Labelê ˝korucuyan bi qerşûnan cewabê înan dabi û pêrodayîş vejîyabi. Pey demêke ra gêrîla apey ancîyabî. Azad koziko tewr verên de bi. Wexto ke apey ancîyabî zî Azadî kozikê korucuyan girewtbî bin adirî û nêverdabi sereyê xo berz bikerê. Embazê ey pêro ancîyabî. Tewr peynî de Azad zî wazeno ke xo apey bianco şiro, derbe gêno û cayê xo de maneno, şehîd keweno.

Ûsên fikirîyayêne û xo bi xo wina vatêne

– Embaz to zaf rew ma ca verdayî. Ka ma do xeyalê xo ê cuyeyê azad û bextewarî biardêne ca. Komelêko demokrat û azade awan bikerdêne. To çirê ma ca verdayî? Çirê heme xeyalê ma nêmcet manenê, çirê? Ez soz dana to û embazê ke to ra ver şîyê, beno ke ez nêeşkena zaf çîy bikera labelê heta roja peyîne ya emrê xo, ez do layiqê vîrameyîşanê to û înan ba. Heta ke destê mi ra bêro, ez do seba ke xeyalê ma ê cuyeyê azad û birûmetî bi ca bêrê, bigurîya, xebate bikera.

  Wextê şîyîşî bi. Her kes werişt hadreyîyê xo kerdî. Tije, peyê koyanê hemver ra şîyêne awan. Ê kewtî  rayîr ser. Kamî zanitêne, no rayîrvanîyê dûr, derg û zehmet de, do înan çi bidîyêne û bicuwêne.

Cewab verde

Please enter your comment!
Please enter your name here